Incoterms 2020, alıcı ile satıcı arasında sevkiyatın hangi aşamada kime geçtiğini gösteren uluslararası standarttır. Navlun kimin hesabına, sigorta kimi ilgilendirir, gümrük beyanı hangi tarafta hazırlanır gibi soruların cevabı teslim şeklinde saklıdır.
Teslim şekli fatura üzerinde tek satırla görünür ama operasyonu baştan sona belirler: yükleme noktası, riskin devri, belge sorumluluğu ve liman bekleme bedelleri bu satıra bağlıdır. Bu rehber, yaygın kullanılan şartların neyi düzenlediğini ve seçimin hangi kriterlere göre yapıldığını anlatır.
Incoterms nedir ve neyi düzenlemez?
Incoterms, Uluslararası Ticaret Odası'nın (ICC) yayımladığı teslim şekilleri standardıdır. 2020 sürümünde 11 şart yer alır; her biri, sevkiyatın belirli bir noktasında teslimi ve riskin devrini tanımlar.
Kapsam dışı kalanlar da nettir: malın fiyatı, ödeme koşulları, satış sözleşmesindeki kalite ve garanti şartları Incoterms'e konu değildir. İhtilafların çoğu, teslim şekli ile satış sözleşmesindeki başka bir maddenin çelişmesinden doğar.
Bu yüzden teslim şekli hem satış sözleşmesinde hem nakliye talimatlarında aynı formatta yazılmalıdır. Sürüm yılı da açık belirtilir: Incoterms 2020 olduğu gibi.
EXW, FCA, FOB, CIF ve DDP arasındaki fark
Şartların tamamı teslim noktasını, riski, navlun ve sigorta yükümlülüğünü, gümrük sorumluluğunu farklı dağıtır. Yaygın kullanılan beş şartın özeti şu şekildedir.
- EXW (Ex Works): Satıcı malı kendi adresinde hazır bırakır. Araç yükleme, ihracat gümrüğü ve tüm taşıma riski alıcıdadır.
- FCA (Free Carrier): Satıcı malı belirlenen noktada taşıyıcıya teslim eder; ihracat gümrüğü satıcıya, ana taşıma riski alıcıya geçer.
- FOB (Free On Board): Mal gemiye yüklendiğinde risk alıcıya geçer; ihracat gümrüğü satıcıya, navlun ve sigorta alıcıya aittir.
- CIF (Cost, Insurance and Freight): Navlun ve sigorta satıcıya aittir ancak risk borda tesliminde alıcıya geçer; sigorta minimum seviyededir.
- DDP (Delivered Duty Paid): Gümrük vergileri dâhil varış adresine kadar sorumluluk satıcıdadır; risk en son noktada devredilir.
Hangi şart sizin operasyonunuza uyar?
Seçim dört soruya bağlıdır: taraflardan hangisi gümrükleme sürecini yönetebiliyor, sigortayı kim yapmak istiyor, varışta iç taşıma kimde kalıyor ve teslim penceresi ne kadar katı. İhracatta FCA veya FOB, kontrollü teslim isteyen taraflarda CIF ya da DAP, kapıdan kapıya tek sözleşme arayan taraflarda DAP tercih edilir.
DDP güçlü bir satış argümanıdır ama satıcıyı varış ülkesinin vergi ve gümrük kurallarına mecbur bırakır. Varış ülkesinde vergi mükellefiyeti olmadan DDP teklif etmek beklenmedik maliyet üretir; bu şartta iki tarafın da koşulları teyit edilmelidir.
Türkiye çıkışlı gönderilerde ihracat gümrüğünü satıcı tarafında tutmak (FCA/FOB) belge akışını hızlandırır; ithalatta ise alıcı FOB ile navlun ve sigortayı kendisi planlayabilir. Her iki durumda da şartın taşıma planıyla uyumlu olması gerekir.
Sık sorulan sorular
Incoterms sözleşmede nereye yazılır?
Ticari fatura ve satış sözleşmesinde teslim yeri ile sürüm yılı birlikte yazılır, örneğin FCA İstanbul, Incoterms 2020. Nakliye talimatlarında da aynı format kullanılır.
EXW neden alıcı için riskli?
Araç yükleme ve ihracat gümrüğü dâhil tüm adımlar alıcıda kalır. Satıcı ülkesindeki işlemleri yürütmek alıcı için bürokratik risk üretir; ihracatta FCA genelde daha dengeli bir seçimdir.
Sigortayı kim yapıyor?
Yalnızca CIF ve CIP'de sigorta yapma yükümlülüğü satıcıdadır ve minimum teminat seviyesiyle yapılır. Diğer şartlarda sigorta tarafların anlaşmasına bağlıdır; riski devralan tarafın teminatı takip etmesi önerilir.
Teslim şeklini teklife yazdırın
Teslim şekli, çıkış noktası ve teslim penceresini paylaşın. Ekibimiz şartın taşıma planıyla uyumunu kontrol eder; navlun, sigorta ve gümrük sorumluluklarını teklif kapsamında ayrı satırlarla gösterir.

